මානසික රෝගාබාධ වෛද්‍ය ගැටලූවක් ද? නැතිනම් සමාජ ගැටලූවක් ද? : ශ‍්‍රී ලාංකේය සමාජ සන්දර්භය ඇසුරෙන් විග‍්‍රහ කිරීම

එම්.ජී.එල්.මහේෂ් ප්‍රේමරත්න

bipolar-disorder-abstract සාමාජීය සත්වයකු වන මිනිසා පවුල, ආගම, දේශපාලනය, ආර්ථිකය හා අධ්‍යාපනය වැනි සමාජ සංස්ථා සමඟ අන්තර් සම්බන්ධතා පවත්වනු ලබන අතර, එම අන්තර් සම්බන්ධතාවන් වඩාත් සාර්ථක ලෙස පැවැත්වීම සඳහා බලපාන එක් සාධකයක් ලෙස පුද්ගලයාගේ සෞඛ්‍ය තත්ත්වය දැක්විය හැකිය. සෞඛ්‍ය යන සංකල්පය සඳහා පවතින නිර්වචනයන් කිහිපයක් පොදුවේ විමසා බලන විට පෙනී යන්නේ සෞඛ්‍ය යන සංකල්පයට ලෙඩ රෝග හා ආබාධ වලින් තොරවීම, කායික මානසික හා ආධ්‍යාත්මික සහ සාමාජීය යහපැවැත්ම යන අංශ සියල්ලම සහ පුද්ගලයකු සෞඛ්‍ය සම්පන්නවීමට නම් මෙම සෑම අංශයක්ම යහපත් තත්ත්වයක පවත්වා ගැනීම යන ලක්ෂණ ඇතුළත් වන බවයි (ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය 2006 (a), විල්සන් 2007).

ඉහත දක්වන ලද ආකාරයට පුද්ගලයකු සෞඛ්‍ය සම්පන්නවීමට නම් පුද්ගලයාගේ මානසික සෞඛ්‍ය ද යහපත්ව පවත්වා ගැනීම වැදගත් වන බව කිව හැකිය. මානසික සෞඛ්‍ය පිළිබඳව පවත්නා නිර්වචනයන් පොදුවේ විමසා බැලීමේදි දැකිය හැක්කේ මානසික සෞඛ්‍ය යන්නට මානසික රෝගාබාධවලින් තොරවීම, පුද්ගලයාගේ යහපැවැත්මත්, පුද්ගලයාගේ යහපැවැත්මට හා සමාජය සමඟ මනාවූ සම්බන්ධතා පැවැත්වීමට හැකි තත්ත්වයන්ට අදාල වන මානසික හා චිත්තවේගීමය යහපත් තත්ත්වයන් සහ සමාජය යන සාධක ඇතුළත් වන බවයි (ටියුඩර් 1996, පිල්ග්රිමි 2005, කි‍්‍රෂ්ට්- අෂ්මන් 2003). පවත්නා නිර්වචනයන් තුළ දැකිය හැකි ප‍්‍රධාන ලක්ෂණයක් වූයේ මානසික සෞඛ්‍ය යන්නට මානසික රෝගාබාධවලින් තොරවීම ඇතුළත් වන බවයි. මානසික රෝග යන්නට ද විවිධ නිර්වචන පවතින අතර, එම නිර්වචනයන් මගින් අවධානය යොමු කරන ක්ෂේත‍්‍ර වෙනස්වන බව දැකිය හැකිය. පිල්ග්රීම් මානසික රෝග කෘත්‍යාත්මක මානසික රෝග හා ඓන්ද්‍රීය මානසික රෝග ලෙස කොටස් දෙකක් යටතේ දක්වයි. කෘත්‍යාත්මක මානසික රෝග යන්නට කථනයේ හා ක‍්‍රියාකරකම්වල අසාමාන්‍යතාවයන් ඇතිවීම ද, ඓන්ද්‍රීය මානසික රෝග යන්නට මෙම දක්වන රෝග ලක්ෂණවලට අමතරව නිරීක්ෂණය කළ හැකි හෝ මැණීමට හැකි කායික අසමානතාවයන් ඇතුළත්වේ (2005: 15). මෙම නිර්වචනයට අනුව පෙනීයන්නේ මානසික රෝගීත්වය සාමාන්‍ය සමාජය විසින් අපේක්ෂිත හැසිරීම් රටාවන්වලින් වෙනස්වන තත්ත්වයන් පදනම් කරගෙන තීරණය කරන බවයි. කි‍්‍රස්ට්-අෂ්මන්ට අනුව මානසික රෝගීත්වය යනු   "පුළුල් මට්ටමෙන් මිනිසාගේ ඵලදායි කාර්යයන් කිරීමේ හැකියාවට බාධා පමුණුවන මානසික, චිත්තවේගීමය හා ප‍්‍රජානන ආබාධවේ" (2003: 316). මෙම නිර්වචනයට අනුව මානසික රෝගයන් සෑදෙන්නේ පුද්ගලයාගේ අභ්‍යන්තර සාධක මත බවත්, එමගින් පුද්ගලයාගේ සාමාන්‍ය ජීවිතයේ කටයුතුවලට බාධා සිදුවන බව දක්වයි. නමුත් මෙම නිර්චචනය තුළ මානසික රෝග කෙරෙහි බලපාන සමාජ සාධක, මානසික රෝග නිසා මානසික රෝගියාගෙන් බාහිර සමාජයට වන අවාසිදාදායක තත්ත්වයන් පිළිබඳව දක්වා නැති බව පෙනේ. විකිපීඩියා විශ්ව කෝෂයට අනුව මානසික රෝගීත්වය යනු "මානසික හා චර්යාවට සම්බන්ධ වන දෙයක් වන අතර, එය සාමාන්‍ය සංවර්ධනයේ හා සංස්කෘතියේ කොටසක් වශයෙන් බලාපොරොත්තු නොවූ දෙයකි” (2009). මෙම නිර්වචනයට අනුව පෙනී යන්නේ මානසික රෝග නිර්වචනය කිරීමේදී සමාජය සාමාන්‍ය පුද්ගලයකුගෙන් බලාපොරොත්තු වන හැසිරීම් රටාවන් නොපවතින තත්ත්වයකදී හා පුද්ගලයා පීඩනයට පත්වන හා ඔහුගේ කාර්යයන් කිරීමට නොහැකි වන තත්ත්වයන් මානසික රෝග නිර්වචනය කිරීමේදී අදාල කරගන්නා බවයි. පොදුවේ බලන විට පෙනීයන්නේ මානසික රෝග පිළිබඳව නිර්වචනය කිරීමේදී පුද්ගලයාට සම්බන්ධ සාධක මෙන්ම සමාජ සාධක කෙරෙහි ද අවධානය යොමු කරන අතර, මෙහිදී පුද්ගලයාගේ අසාමාන්‍ය හැසීරීම් රටාවන් සැලකිල්ලට ගන්නා බවයි.

පුද්ගලයාට පමණක් නොව සමාජයට ද අහිතකර ලෙස බලපාන මානසික රෝගාබාධ පිළිබඳ සංඛ්‍යා දත්ත විමසා බැලීමේදී දැකිය හැක්කේ මානසික රෝගාබාධ සමාජයට දැඩි බලපෑමක් ඇති කරන තත්ත්වයකට පත්වී ඇති බවයි. ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයට (2001) අනුව දැනට ලෝකයේ පවතින ප‍්‍රධාන ආබාධ දහයෙන් මානසික ආබාධ සිව්වැනි තැනට පත්වී තිබෙන අතර විසිවන සියවසේ මානව චර්යාවට විශාල ලෙස බලපෑමක් ඇති කළ ඖෂධ කාණ්ඩ අතර මනෝවිද්‍යාත්මක ඖෂධ ද පවතින අතර, ඊළඟ අවුරුදු විස්ස ඇතුළත විෂාදය රෝගය ලෝකයේ ඇති බලවත් රෝගවලින් දෙවන ස්ථානයට පත්වන අතර, මිලියන විසි හතරක භින්නෝද්මාන රෝගීන් සිටිනු ඇත (ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය 2001: 3). ශ‍්‍රී ලංකාව තුළ මානසික රෝගී තත්ත්වය පිළිබඳව විමසා බලන විට පෙනී යන්නේ ශ‍්‍රී ලංකාවේ සෑම පුරවැසියන් දහ දෙනෙකු අතර එක් අයෙක් සුළු මානසික රෝගාබාධයකින් පෙළෙන අතර, සිව්දෙනෙකුගෙන් එක් අයෙක් ඌග‍්‍ර මානසික රෝගාබාධ වලින් පෙළෙන බවයි (රාජකරුණා 2000: 36). ශ‍්‍රී ලංකාව සඳහා ජාතික සෞඛ්‍ය ප‍්‍රතිපත්තියක් සකස් කිරීම පිළිබඳ ජනාධිපති කාර්ය සාධක බලකායේ වාර්තාවට (1993) අනුව "දෙන ලද  ඕනෑම වේලාවක ජනගහනයෙන් 5-10% දක්වා වන සංඛ්‍යාවක වෘත්තීය සහය අවශ්‍ය වන චිත්තවේගාත්මක ප‍්‍රශ්න වලින් පෙළෙන බව ඇස්තුමේන්තු කර තිබෙන අතර, 2% ක් පමණ විශේෂඥ ප‍්‍රතිකාර අවශ්‍ය බරපතල මානසික ආබාධ (මනෝ ව්‍යාධි) වලින් පෙළෙත්" (ශ‍්‍රී ලංකාව සඳහා ජාතික සෞඛ්‍ය ප‍්‍රතිපත්තියක් සකස් කිරීම පිළිබඳ ජනාධිපති කාර්ය සාධක බලකායේ වාර්තාව 1993: 25). එසේම ශ‍්‍රී ලංකාවේ මානසික සෞඛ්‍ය ප‍්‍රතිපත්තිය තුළ දක්වා ඇති ආකාරයට සිවිල් ගැටුම් නිසා හා 2004 වර්ෂයේ ඇති වූ සුනාමි ව්‍යවසනය නිසා ජනගහනයෙන් 2% ක් පමණ මානසික රෝගාබාධ වලින් පෙළෙන බව තක්සේරු කර තිබේ (ශ‍්‍රී ලංකාවේ මානසික සෞඛ්‍ය ප‍්‍රතිපත්තිය- 2005). තවද මෑතකදී සුරාලෝලීන් පිළිබඳ කරන ලද අධ්‍යයනයකට අනුව පිරිමින්ගෙන් 25% ක් ද, කාන්තාවන්ගෙන් 17% ක් පමණ සමාජ භීතිකා වලින් පෙළෙන බව පෙනී ගොස් තිබේ (ගුණසේකර 1991: 80). මේ සංඛ්‍යා ලේඛන අනුව පෙනී යන්නේ සමස්තයක් ලෙස ලෝකයේ පමණක් නොව ශ‍්‍රී ලංකාවේ ද මානසික රෝගාබාධ සමාජයට බලපෑමක් ඇති කරන තත්ත්වයට පත් වී ඇති බවයි.

මෙම ලිපිය මගින් ශ‍්‍රී ලාංකේය සමාජ සන්දර්භය ඇසුරු කරගනිමින් මානසික රෝගීත්වය පිළිබඳ විග‍්‍රහ කිරීම සිදු කරන අතර, එහිදී මානසික රෝගාබාධ වෛද්‍යමය ගැටලූවකට වඩා සමාජ ගැටලූවක් වශයෙන් විග‍්‍රහ කිරීම ප‍්‍රධාන වශයෙන් සිදු කරනු ලැබේ. එහිදී මෙම ලිපියේ ඉදිරි කොටසින් ශ‍්‍රී ලාංකේය සමාජ සන්දර්භය ඇසුරු කරගනිමින් මානසික රෝගාබාධ ඇතිවීමට බලපාන හේතු සාධක විග‍්‍රහ කිරීම සිදුවේ. අවසාන කොටසේදී මානසික රෝගාබාධ හා බැඳී පවතින සමාජ සංස්කෘතික තත්ත්වයන් ශ‍්‍රී ලාංකේය සමාජ සන්දර්භය ඇසුරෙන් විග‍්‍රහ කිරීම සිදුවේ.

සම්පූර්ණ ලිපිය පහත යොමුවෙන් ලබාගත හැක.

මානසික රෝගාබාධ වෛද්‍ය ගැටලූවක් ද නැතිනම් සමාජ ගැටලූවක් ද ශ‍්‍රී ලාංකේය සමාජ සන්දර්භය ඇසුරෙන් විග‍්‍රහ කිරීම

Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Comments

  • damith  On April 7, 2011 at 11:30 am

    It’s more satisfying that you as students trying to bring new perspectives of knowledge in to discussion. But yet our elite leaders are afraid of. very good informative article.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: